Eerste ervaringen met Plan Connectie positief. Praktijkopleiders: ‘Pittig, maar inspirerend’

In 2018 startte het RadboudCSW met een gewaagd experiment. Een selectie van jong zorgtalent mocht, direct in aansluiting op hun masteropleiding Gezondheidszorgpsychologie, instromen in de gz-opleiding. Praktijkopleidingsinstellingen werden bij het selectieproces betrokken: studenten werden niet (alleen) gekozen om hun hoge cijfers maar vooral omdat zij competenties hebben die noodzakelijk zijn voor het kunnen werken in de praktijk. Zo werd, samen met deze praktijkinstellingen, SPON en de Faculteit Sociale Wetenschappen van de Radboud Universiteit, ‘Plan Connectie’ gerealiseerd. Ruim een jaar later maken we de balans op: wat zijn de eerste ervaringen van praktijkinstellingen, docenten en opleidelingen? En wat zijn volgens hen de voor- en nadelen van een snelle overgang van masterpsycholoog naar gz-psycholoog? Lees het hele artikel of bekijk de bijlage voor een compact overzicht van de belangrijkste voordelen en knelpunten van Plan Connectie. 
 
Door: Merel van Ommen
(1888 woorden / geschatte leestijd: 9-15 min)
 
 ‘SPON stemt zijn onderwijsaanbod en -organisatie af op maatschappelijke ontwikkelingen en ontwikkelingen in de GGZ praktijk. Met andere woorden: SPON houdt rekening met een veranderende context’, schreef de visitatiecommissie onlangs over Plan Connectie in haar verslag van de Nijmeegse gz-opleiding. Naast de mentaliteit het onderwijsaanbod voortdurend te willen ontwikkelen, was het die veranderende context die het RadboudCSW stimuleerde om te breken met de traditie van het gat tussen de master- en gz-opleiding.
 

 

Wachtlijsten psychische hulp worden langer

‘Er is een niet afnemende behoefte aan de beste psychologische zorg’, zegt Jan-Wilm Delicat, directeur bedrijfsvoering van het RadboudCSW, over het initiatief Plan connectie. Psychische stoornissen komen frequent voor; in totaal ontwikkelt 43,5 procent van de volwassen Nederlandse bevolking ooit in het leven een psychische stoornis. Op jaarbasis heeft bijna een vijfde van de volwassenen een psychische stoornis. 
 

 “De praktijk is dus gebaat bij de gz-psycholoog 2.0: aanstormend talent, dat volgens de laatste wetenschappelijke en praktische inzichten is opgeleid en als BIG-geregistreerde professional toekomstgericht inzetbaar is.”
 

Toekomstgerichte competenties

GZ-psycholoog in opleidingToch heerst er in het algemeen een tekort aan competent personeel op de werkvloer, zo werd afgelopen zomer ook nog maar weer eens in het Hoofdlijnenakkoord over de toekomst van de GGZ vastgesteld. Masterpsychologen, bijvoorbeeld, talrijk vertegenwoordigd in zorginstellingen, missen soms onmisbare competenties die juist worden ontwikkeld binnen een postacademische gz-opleiding. Het gaat dan om competenties als: stevigheid hebben, kritiek kunnen verdragen, open-minded zijn en draagkracht hebben. 
 
 

 "Inhoudelijk in staat zijn tot het toepassen van richtlijnen met betrekking tot diagnostiek, indicatiestelling en de behandeling van een grote verscheidenheid aan psychische stoornissen en problemen, ongeacht leeftijd en complexiteit van de patiënt en diens problematiek’, zoals Marc Verbraak, Hoofdopleider van de gz-opleiding van het RadboudCSW het verwoordt. 

 
 

In het diepe 

Jonge gz-psychologen, vers uit de collegebanken, beschikken niet alleen over up-to-date wetenschappelijke kennis, maar zijn mogelijk ook beter uitgerust om te anticiperen op de zich steeds sneller opvolgende ontwikkelingen in het veld, zo lijkt de eerste evaluatie van Plan Connectie aan te geven.  Juist door de professionele ontregeling en reflectie die de gz-opleiding met zich meebrengt, voelen zij zich relatief comfortabel bij verandering.  Plan Connectie lijkt er wat betreft intensiteit nóg een schepje bovenop te doen. Starten met de opleiding impliceert per definitie grote veranderingen: het is niet alleen de nieuwe opleiding waar piogs mee starten, maar ook een nieuwe werkplek en soms zelfs een nieuwe woonplaats. Daarbij het gebrek aan werkervaring optellende, zorgt het er over het algemeen voor dat de eerste maand-anderhalve maand door zowel piogs als p-opleiders als pittig wordt omschreven. Plan Connectie werkt als een snelkookpan: alsof de zoekende jaren van masterpsychologen na hun afstuderen in die eerste uitdagende maanden zijn samengebald. 
 
Plan Connectie piog Kimberley De Vliegher:  ‘Juist doordat ik binnen de opleiding zoveel begeleiding krijg, durfde ik taken op te pakken.’
 

Leren door begeleid onderuit te gaan

Opleiding GZZo’n snelkookpan aan praktijkervaringen is functioneel. De praktijk is de beste leerschool en van fouten maken leer je vaak het meest, zo vinden zowel de piogs als hun begeleiders. Míts er voldoende ruimte is voor het stellen van vragen, het ontvangen feedback en begeleiding en er onderwijzing is. Hoe anders wil je snappen hoe het wél werkt? ‘Tijdens het werk bij een zorginstelling dat ik tussen mijn masteropleiding en de start van Plan Connectie heb gedaan, ben ik ook in het diepe gegooid,’ vertelt piog Rosa Ravenhorst: ‘Dat was wel leerzaam, maar ik kreeg daarbij erg weinig begeleiding.’ ‘Juist doordat ik binnen de opleiding zoveel begeleiding krijg,’ vult Plan Connectie poig Kimberly De Vliegher aan, ‘durfde ik taken op te pakken. Het is ook makkelijker terugschakelen wanneer iets niet lukt. Je kunt meteen feedback vragen.’
 

Grenzen aan een versneld rijpingsproces?

Toch moet de opleiding kritisch blijven op hoeveel praktische veerkracht ze van de piogs mogen verwachten, vinden praktijkopleiders. En zich bewust zijn van de grenzen van aansporing van hun rijpingsproces. Praktijkopleiders vragen zich bijvoorbeeld af of een piog, die direct vanuit de master doorstroomt na de opleiding, meteen als regiebehandelaar kan worden ingezet. Dit is misschien bij piogs die meer werkervaring hebben en de opleiding afronden eerder mogelijk. Piog Ravenhorst: ‘Ik moest binnen Plan Connectie meteen met supervisie starten. Dat is moeilijk om dat je nog amper hebt gewerkt. Je kunt dan lastig leerdoelen formuleren. Daarom heb ik eerste de focus op de diagnostiek gelegd en daarna meer de behandeling. Sommige dingen moet je eerst een of twee keer doen voordat je weet wat je leerdoelen zijn.’ 

 

 

‘Als je het niet weet, vallen ze niet op’

Uiteindelijk zijn alle praktijkopleiders het er over eens dat jonge leeftijd - die niet per definitie gelijk staat aan talent of gebrek aan levens- en werkervaring - weinig negatieve invloed heeft op de kwaliteit van functioneren. Ook de docenten van de gz-opleiding trekken die conclusie. Hoofddocent Groepsdynamica Katelijne Robbertz: ‘Ze konden zich prima invoegen. Het zijn gedegen opleidelingen: ze hebben een goede “spirit” en konden meedraaien als de anderen. Als je het als docent niet weet, dan vallen ze niet op.’ 

 
Piog Sarina Kers vat het, na een jaar meedraaien in een reguliere opleidingsgroep, mooi samen: “Iedereen is bij de start onzeker, óók de mensen met al veel werkervaring.” 
 

Durf te twijfelen

Volgens de eerste opleidingsgroep van Plan Connectie kan het dus enorm waardevol zijn dat je in het traject direct wordt geconfronteerd met de eigen valkuilen. Met de juiste, intensieve begeleiding kun je hier meteen mee aan de slag. Dat bied je de kans om het eigen gedrag te veranderen vóórdat je vastzit in veelal zelf aangeleerde professionele patronen en routines. Er is minder risico in slechte gewoontes vast te roesten of een tunnelvisie te ontwikkelen, als opleideling start je “vers”, menen de piogs als zij zichzelf vergelijken met hun reguliere collega’s. Je zit nog niet vast in het gedachtengoed van de betreffende zorginstelling.
 

Geen “bollebozen”

Dat is ook iets wat praktijkbegeleider Carol Wieferink, klinisch psycholoog bij Tactus Verslavingszorg, herkent: ‘Juist de “naïeve” vragen van deze piogs zijn heel leuk. Als instelling ga je je daardoor ook weer allerlei dingen afvragen. Dat is intensief, maar ook verfrissend en inspirerend.’ Samenwerken Plan ConnectieHet is een bevinding die ze van tevoren niet had kunnen voorzien. Wieferink was aanvankelijk kritisch op de snelle overgang tussen de master- en gz-opleiding. Ze vreesde dat er “bollenbozen” op de opleiding af zouden komen: theoretisch sterk, maar praktisch kwetsbaar. Omdat ze het initiatief tóch sympathiek vond besloot ze: "Laten we het met één proberen".’ Tijdens de eerste drie sollicitatiegesprekken voor de splinternieuwe vacature was ze blij verrast. 
 
 

Vers bloed en frisse blikken

‘Het waren goede gesprekken,’ vertelt Wieferink. ‘Fijn dat er niet alleen naar cijfers werd gekeken, maar juist ook naar beoordelingen van hun praktisch stage. Wat dat betreft bleken mijn vooroordelen ongegrond. Onze Plan Connectie-piog is enthousiast, brengt nieuwe thema’s in en kijkt met een kritische blik mee. Zijn academische niveau en onbevangenheid zijn prettig: hij is daarin net even anders dan de andere piogs van de reguliere route.’ Collega Wijnand van der Vlist, p-opleider bij Tactus, stelt zelfs dat zorginstellingen meer externen, zoals de Plan Connectie piogs, moeten aannemen in plaats van zich alleen te richten op interne kandidaten. ‘Het voordeel is dat je als instelling niet te eenkennig wordt en niet teveel in jezelf gekeerd raakt.'
 
 “Een mix van zowel interne als externe piogs is ideaal: het zorgt voor voldoende vers bloed en een frisse blik op de organisatie.”

 

Doorlopend duaal

Wat is nu gezond en uitdagend onderwijs voor zorgprofessionals? Juist in de confrontatie met de praktijk stuiten jonge mensen op een verlegenheid in hun eigen functioneren: het besef dat ze iets niet begrijpen of iets niet kunnen. Zo’n besef zou zomaar kunnen uitgroeien tot een authentieke leervraag in plaats van een vraag die al klaarligt in de collegezalen. Met zo’n leervraag wil je direct aan de slag gaan. Ook in het masterjaar van de selectieve master Gezondheidszorgpsychologie komt er steeds meer ruimte voor praktijkervaring. Inmiddels is een intensieve stageperiode verplichte kost voor deze groep jonge academici. Plan Connectie sluit aan op en past binnen deze onderwijsvisie.
 

Logische leersymbiose

Dat er met Plan Connectie een logische symbiose tussen praktijk en theorie ontstaat wordt bevestigd door de piogs. Sarina Kers: ‘Het is niet lastig om werken en studeren te combineren, als je dat al gewend bent. Voor piogs die al een aantal jaar werken is dat misschien lastiger. Bovendien: als ik direct na mijn afstuderen alleen was gaan werken, had ik er geen boeken meer bij gepakt. De protocollen worden dan leidend.’ Piog Arie de Vries: ‘Ik zit nog lekker in het studieritme. Ik ben het bijvoorbeeld nog gewend om Engelse wetenschappelijke teksten lezen.’ 
 
Nog een ander voordeel volgens Kers om vroeg te beginnen met de gz-opleiding: “Als je wat jonger bent spelen er vaak nog geen andere grote "life-events", zoals bijvoorbeeld het krijgen van kinderen. Ik voel nu in ieder geval alle ruimte om mij volledig op de opleiding te storten.”
 

Gedragen door de praktijk

‘Een goed voorbeeld van de voortvarende mentaliteit die er binnen SPON heerst om het onderwijsaanbod te blijven vernieuwen’, concludeerde de visitatiecommissie onlangs over het eerste jaar Plan Connectie. Jan-Wilm Delicat vindt één zin uit het visitatieverslag nog belangrijker: ‘Tijdens het gesprek met de vertegenwoordigers van de pratijkopleidingsinstellingen bleek dat dit plan wordt gedragen door de praktijk, mede doordat zij van begin af aan een stem hebben gekregen in de opzet en uitwerking hiervan.’ 
 
 Marc Verbraak: “Natuurlijk is het waardevol te zien hoe piogs, praktijkopleidingsinstellingen en docenten zich herkennen in de voordelen van een snelle overgang tussen de masteropleiding en de gz-opleiding. Maar – geheel in lijn met de onderwijsvisie van Plan Connectie – zijn het juist de knelpunten waar alle betrokkenen lering uit trekken voor de komende jaren”. 
 

------------------------------------------------------------------------------------------------

Een samenvatting van de voordelen en knelpunten van Plan Connectie volgens praktijkopleiders, piogs en docenten vind je in de bijlage bij dit artikel. 

------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Ook jong praktijktalent opleiden tot gz-psycholoog binnen uw organisatie? Neem deel aan Plan Connectie!

Te vaak wordt het talent van jonge, pas afgestudeerde psychologen verspild of worden zij inefficiënt opgeleid. Dat terwijl zorginstellingen op dit moment juist gebaat zij bij goed opgeleide, BIG-geregistreerde professionals: gz-psychologen die volgens de laatste wetenschappelijke én praktische inzichten zijn opgeleid en duurzaam inzetbaar zijn binnen uw organisatie.
Plan Connectie is een unieke, competentiegerichte overgang tussen de wetenschappelijke psychologie opleidingen en de gz-opleiding. Plan Connectie is toegankelijk voor getalenteerde psychologen, en biedt de best denkbare methode om jong zorgtalent zo snel en zo goed mogelijk op de juiste plek in het werkveld te krijgen.

Meer informatie of vragen?

Voor meer informatie over Plan Connectie leest u dit nieuwsbericht, en kunt u contact opnemen met coördinator Meike Windhorst (meike.windhorst@ru.nl)